Centrum Èthos en het Thijmgenootschap over het geopolitieke denken in Europa

In de reeks Annalen van het Thijmgenootschap schrijft Centrum Èthos aan een bundel over het geopolitieke denken in Europa. Lange tijd was spreken over geopolitiek in veel van de bestuurskamers ongewenst. Zaken als macht, identiteit en territorium behoorden tot het verleden in het denken en doen van regeringsleiders en Brusselse beleidsmakers. Binnen de Europese Unie was er ruimte voor markt en moraal, maar macht werd toch al snel gezien als iets gevaarlijks en ouderwets.

De Russische inval op de Krim in 2014, geopolitieke spanningen met China, migratiestromen, de terugkeer van grenzen en vele andere voorbeelden tonen aan dat geopolitiek denken geen overbodige luxe is. Dat wil zeggen dat men moet nadenken en een publiek debat dient te voeren over zaken zoals macht, identiteit en territorium. De Russische inval februari jongstleden laat andermaal zien dat markt en moraal óók machtsfactoren kunnen zijn, maar dat zij niet voldoende zijn als andere actoren spelen volgens andere regels.

De Europese Unie en het denken in veel van de lidstaten laat de laatste jaren een kentering zien. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen noemde haar commissie bij aantreden dan ook een ‘geopolitieke commissie’. Die terugkeer van geopolitiek denken is sinds de Russische aanval van 24 februari 2022 geen keuzemogelijkheid meer, maar een noodzakelijkheid.

Om bij te dragen aan het publieke debat over de geopolitieke realiteit schrijft Centrum Èthos deze essaybundel. Daarin wordt niet simpelweg meegegaan met het populaire denken, maar worden mogelijkheden voor geopolitiek denken gewogen, wordt historisch bezien welke sporen er aanwezig zijn binnen de Europese Unie en wordt er genuanceerd gekeken naar een eigen plek in de wereld voor Europa.

Bijdragen in de bundel zijn er van Haroon Sheikh, Govert Buijs, Luuk van Middelaar, Monika Sie Dhian Ho, Frans-Paul van der Putten, Paul Scheffer, Trineke Palm, René Cuperus, Paul Timmers en Eelke de Jong.

In het najaar van 2022 wordt het geschrift gepubliceerd door Academische Uitgeverij Eburon en zal het gepresenteerd worden op een themabijeenkomst waar de auteurs met elkaar in debat gaan over de actuele geopolitieke ontwikkelingen.

Voor vragen en/of opmerkingen kunt u e-mailen naar centrum.ethos@vu.nl of bellen naar 0655817845.

Haroon Sheikh over de geopolitieke situatie en de oorlog in Oekraïne

Filosoof Haroon Sheikh, als senior wetenschapper verbonden aan de WRR en als bijzonder hoogleraar ‘Strategic Governance of Global Technologies’ verbonden aan de VU, was vandaag te gast in Bureau Buitenland op NPO Radio 1. In de aflevering stelt Sheikh dat Europa op zoek moet naar nieuwe allianties in de wereld en kritisch naar zichzelf moet durven kijken. Met presentator Tim de Wit spreekt hij verder over de sancties tegen Rusland, die lang niet door alle landen worden gesteund. Naast politieke motieven zijn er volgens Sheikh ook economische motieven en historische banden tussen Rusland en veel staten, waardoor velen de sancties niet steunen. Het westen is nu misschien meer verenigd, maar volgens de Chinese staatskrant is ook de isolatie groter dan ooit. Het is een goede reden na te denken over de kantelende wereldorde. Deze verschuiving betekent dat ons wereldbeeld uitgedaagd gaat worden. Een beter besef hoe er in andere culturen naar de wereld wordt gekeken is een eerste aanknopingspunt om die allianties te bewerkstelligen, aldus Sheikh.

Ad Verbrugge over Aristoteles’ Ethica Nicomachea

In ‘Werken voor de Nieuwe Wereld’ bespreekt Willem de Witte klassieke meesterwerken uit de filosofie. Hij doet dit gezamenlijk met gerenommeerde gasten die veel ervaring en affiniteit hebben met het besproken werk. In deze aflevering spreekt Willem met Ad Verbrugge over de Ethica Nicomachea van Aristoteles. Deze ethiek van Aristoteles is de laatste decennia weer in het daglicht komen te staan door de herwaardering van de deugdethiek. Los daarvan heeft het werk zelf de tand des tijds goed doorstaan. Bekende en veel gehanteerde begrippen zoals geluk, rechtvaardigheid en karakter worden door Aristoteles uitvoerig uitgewerkt en anders begrepen dan vandaag de dag. Op die manier biedt het werk een mogelijkheid tot bezinning over de inrichting van de moderniteit en onze eigen samenleving. Niet voor niets is het boek één van de vaste onderdelen van de 2-jarige Master Filosofie van Cultuur en Bestuur. Ben je geïnteresseerd in meer Aristoteles? Neem dan even contact op met centrum.ethos@vu.nl. 

Stichting Beroepseer start onderzoek naar ambtelijk vakmanschap

Directeur van Stichting Beroepseer Thijs Jansen spreekt zich op nu.nl uit over de lastige positie waarin ambtenaren zich bevinden: “Sinds het toeslagenschandaal zijn ambtenaren een sitting duck geworden. Iedereen mag op ze schieten, maar ze kunnen zich niet publiekelijk verweren. Politici nemen de verdediging van ambtenaren nauwelijks op zich, terwijl ambtenaren door diezelfde politici vaak gedwongen zijn om onmogelijk beleid uit te voeren.” Lees het gehele artikel rondom de beeldvorming met betrekking tot ambtenaren. 

Stichting Beroepseer is recent gestart met een onderzoek naar ‘Het recht op ambtelijk vakmanschap’ De centrale vraag van het onderzoek luidt: Welke voorzieningen zijn er nodig om ambtelijk vakmanschap in de praktijk te ontwikkelen en beschermen? Om dat te onderzoeken wordt ambtenaren gevraagd hun perspectief te delen, dat kan via deze vragenlijst.

Gestart: Onderzoek naar ‘Het recht op ambtelijk vakmanschap’

Jelle van Baardewijk in gesprek over Alasdair MacIntyres meesterwerk After Virtue

In de serie Werken voor de nieuwe wereld gaat Willem de Witte in gesprek met filosofen over klassieke werken uit de geschiedenis van de filosofie. In deze bijdrage laat lector bedrijfsethiek aan de HR en universitair docent maatschappelijke bestuurskunde aan de VU Jelle van Baardewijk zijn licht schijnen op de relevantie en receptie van MacIntyres After Virtue. Het werk is niet alleen van grote invloed binnen de ethiek, maar heeft ook in de bedrijfskundige en bestuurskundige wereld zijn sporen verdiend.

Een studentenperspectief op corona door Ruth Six

Minder ik, meer jij

Wanneer ben je vrij? Wat is daadwerkelijk leven in vrijheid?

Het westerse devies als antwoord op deze vraag, luidt dat ieder individu autonoom en vrij is en voortdurend moet streven naar meer, groter, hoger, naar het grenzeloze, het eindeloze, dát is vrijheid!

In maart 2020 werd dit klaarblijkelijk gelukbrengende vrijheidsadagium ruw verstoord, het strevende ik in de begrensde ruimte, dat werd het devies. Ook ik was zo’n ik in een begrensde ruimte, van 9m2 om precies te zijn. In een studentenhuis waar ik net was komen wonen.

Beperkt, verloren, alleen, met op mijn telefoon een eeuwigdurend NOS-liveblog met voortdurend updates en een laptop waar een scriptie op moest worden geschreven.
En natuurlijk: ik miste vrienden, feestjes, intimiteit, sporten, structuur en op den duur ook gewoon fysieke colleges, maar daar wil ik het nu niet over hebben.

Die ruimte waar ik in leefde, werd niet alleen maar begrensd door kamermuren, een haperende zoomverbinding en strikte regels van de overheid, maar ook door een voortdurende focus op mezelf. Een vergrootglas op mijn ervaring, op mijn angsten, op mijn mening over de maatregelen, op mijn nieuwe coronahobby’s, op mijn sport en eetgedrag, mijn scriptie die veel te traag vorderde. Opgesloten in mijn eigen, dikke ik.

En niet alleen ik, ook de anderen in mijn studentenbubbel leken met dit vergrootglas rond te lopen. Tijdens een zoveelste 1,5 m wandeling door het Vondelpark bevestigden we elkaar in onze ervaring in deze periode. En we bespraken hoe we zo snel mogelijk weer door konden in een nieuw normaal. Door, de autonomie terug in handen. Voor het gemak zagen we de ander maar even over het hoofd: die zwerver onder de brug, de eenzame oudere achter het raam, of die gruwelijke situatie aan de andere kant van de wereld waar door de steeds bijgewerkte liveblog geen aandacht voor kon zijn.

Volgens de filosoof Byung-Chul Han wordt de mentaliteit van onze maatschappij gekleurd door een angst voor pijn, alles moet bevallen en leiden tot geluk. Mensen hebben volgens Han hun ogen dicht voor de concrete werkelijkheid om zich heen en lijken onverschillig voor het lijden wat zich voordoet. Uiteindelijk zijn ze vooral gericht op zichzelf. Bij echte binding en betrokkenheid, komt namelijk pijn kijken, en dit wordt in deze tijd koste wat het kost voorkomen. Tegelijkertijd beschrijft Han hoe er, als het gaat over het eigen leven, juist een hyperfocus ontstaat. Er wordt obsessief, op het narcistische af, geluisterd naar het eigen lichaam en de eigen psyche is onderhevig aan een hypochondrische introspectie. Op deze manier worden volgens Han de maatschappelijke verhoudingen niet kritisch bevraagd, raken groepen in een soort hel van het gelijke en wordt solidariteit ondermijnd.

Je zou kunnen zeggen dat we zo autonoom geworden zijn dat we de verbinding met de vreemde ander, buiten onze bubbel, zijn kwijtgeraakt. Geconfronteerd met lijden, crisis, ziekte en een virus, lijken we niet in staat om ons hiertoe te verhouden.

Durf je de werkelijkheid, die soms ook zo gebroken en pijnlijk is, echt onder ogen te zien? Durf je je echt te laat raken, je niet te onttrekken aan emoties die opkomen bij pijn en lijden, bij jezelf, maar ook bij anderen?

Dat is de kritische vraag die Han stelt, aan mij en al die andere bedremmelde studenten in hun afgesloten bubbel. Maar het is niet alleen een kritische vraag aan studenten. Hij klinkt ook richting universiteiten, de politiek en de samenleving die systemen optuigen waarin successen behalen en slagen als hoogste doel wordt geformuleerd.

Laten we, nu vrijwel alle maatregelen zijn opgeheven, niet direct weer in het rad van ons eigen veilige bubbeltje springen, maar eerst eens stil staan bij deze vragen. En ons afvragen wat dan wel nodig is wanneer we geconfronteerd worden met die onvermijdelijke begrensdheid van ons bestaan.

Het begint volgens mij bij studenten niet meer te zien als een project, als enkel een strevend ik dat hoger moet komen in een oneindige ruimte. Maar als een subject, een mens net zoals u en jij en ik. Kwetsbaar en begrensd, die zich geworpen weet in dit leven en zich daartoe moet verhouden. Je studietijd gaat niet alleen maar over ontdekken wat je wilt, over hoe je je leven kunt maken, maar ook over hoe je een zinnige plaats kunt innemen in deze wereld waar naast academici en andere studenten gelukkig ook nog een heleboel andere mensen leven. Het is een tijd om te bouwen aan je karakter en je innerlijke overtuigingen, en daarbij zijn prikkelende gesprekken, eerlijke vragen en persoonlijke betrokkenheid van belang.

Hoe graag ik het soms wel zou willen, we kunnen ons er niet aan onttrekken dat we leven in een wereld met pijn, met crises. En als we ons in die wereld afvragen wat vrijheid is, gaat dat niet over alles kunnen doen wat jij wilt of zeggen wat je vindt. Nee. Als we de spiegel die Han ons voorhoudt serieus nemen, gaat het over een houding waarin je je durft te laten raken door de gebroken werkelijkheid om je heen. Het gaat om samenleven in plaats van overleven. Over breken met de beperkingen van onze individualiteit, als een doorbaak naar échte gemeenschap. En dan komen we misschien in de buurt van wat werkelijke vrijheid betekent – niet omdat we onszelf op het spoor komen, maar de ander ontmoeten.

Ruth Six is masterstudent van de opleiding Filosofie van Cultuur en Bestuur. Onderstaande oratie schreef ze en droeg ze voor bij publieksconferentie ‘Het goede leven in tijden van corona’ aan de Vrije Universiteit te Amsterdam. 

Boekpresentatie van Friedrich Jünger ‘De perfectie van de techniek’

Zondag 1 mei: 15:00-16:30 Toegang gratis – met reserveren
Locatie: Boekhandel Donner | Coolsingel 129 | Rotterdam

Op zondag één mei om 15:00 uur viert Uitgeverij De Nieuwe Wereld de verschijning van haar eerste publicatie: De perfectie van de techniek van Duitse filosoof en dichter Friedrich Jünger. Vertaler Mark Wildschut, filosoof Ad Verbrugge en klimaatactivist avant la lettre Wouter van Dieren komen die dag bijeen in boekhandel Donner om Jüngers hoogst actuele meesterwerk samen met publiek te bespreken.

Wilt u hier ook aanwezig zijn, of heeft u andere vragen over dit evenement? Stuur dan een mail naar: redactie@denieuwewereld.tv

Introductielezing voor geïnteresseerde studenten

Ben jij geïnteresseerd in de Master Filosofie van Cultuur en Bestuur en ben je benieuwd naar de docenten en de inhoud van de master? Kom dan op 22 april om 15:45 naar de introductielezing voor geïnteresseerden.

Een groot deel van het docententeam zal aanwezig zijn en je voorzien van een eerste indruk. Je zult kennismaken met de master en toekomstige medestudenten ontmoeten. Heb je nog vragen over de master dan is dit hét moment om die te stellen.

Locatie: Hoofdgebouw Vrije Universiteit lokaal 09A32.

Voor deelname of vragen e-mail naar centrum.ethos@vu.nl

We hopen jullie daar te zien!

‘Hoe het begon’ (Emanuel Rutten) in Alle verstand te boven (red. Cees Dekker)

Ruim twintig christelijke wetenschappers van naam en faam vertellen hun persoonlijke verhaal over hoe geloof en wetenschap vorm hebben gekregen in hun leven en werk. Open en integer schrijven ze over vragen die Cees Dekker aan hen stelde. Wat is hun geloofsgeschiedenis? Wat bracht hen tot de keuze voor een bepaalde studie? Leverde het studeren een worsteling met het geloof op of juist niet? Ervaren zij een spanning tussen geloven en weten? Stimuleert hun geloof hun werk? Hoe zien zij hun geloof in relatie tot hun wetenschap? Is dit in de loop der tijd veranderd?

Eerder verscheen het zeer succesvolle boek ‘Geleerd en gelovig’. Nu is het tijd voor een nieuw boek met verhalen van een nieuwe generatie wetenschappers, jong en oud, vrouwen en mannen uit allerlei vakgebieden (van antropologie tot astronomie) en uit een breed kerkelijk spectrum van rooms-katholiek tot evangelisch en van gereformeerd tot Russisch-orthodox. Dit boek is geschreven voor iedereen die geïnteresseerd is in de relatie geloof en wetenschap, wat zich hier laat lezen in de persoonlijke verhalen van deze wetenschappers. Daarnaast is het zeer geschikt voor christelijke studenten die aanlopen tegen vragen over de balans tussen geloof en wetenschap in hun leven en studie.

Met bijdragen van Heino Falcke (astronomie), Susanne van Veluw (neurowetenschappen), Miranda Klaver (antropologie van religie), Emanuel Rutten (filosoof) van Centrum Èthos en nog achttien anderen. De redactie werd gedaan door Cees Dekker (nanobiologie).

Bestel het boek hier.