Het nieuwe wapen op het wereldtoneel heet afhankelijkheid

‘Het Westen heeft zelfgenoegzaam zitten slapen terwijl China heel uitgekiend wereldwijd zijn macht uitbreidde. Het moet zijn zwakheden onder ogen zien en te lijf gaan’, stelt filosoof en politicoloog Haroon Sheikh in een interview met Kustaw Bessems in de Volkskrant.

In het artikel gaat Haroon Sheikh niet alleen in op zijn persoonlijke achtergrond en zijn fascinatie voor de verhoudingen tussen culturen, maar met name ook op de verschuivende wereldorde. China is een nieuwe wereldorde aan het optuigen. Tegelijkertijd zien we dat afhankelijkheidsrelaties op terreinen zoals productie, voedselvoorziening, grondstoffen en in het digitale domein als wapen gebruikt worden. Hoe gaan we als Westen om met deze afhankelijkheden en hoe kan het bestuur in Nederland en Europa onze samenlevingen weerbaar maken voor deze dreigingen?

Lees het gehele interview in de Volkskrant

Centrum Èthos en het Thijmgenootschap over het geopolitieke denken in Europa

In de reeks Annalen van het Thijmgenootschap schrijft Centrum Èthos aan een bundel over het geopolitieke denken in Europa. Lange tijd was spreken over geopolitiek in veel van de bestuurskamers ongewenst. Zaken als macht, identiteit en territorium behoorden tot het verleden in het denken en doen van regeringsleiders en Brusselse beleidsmakers. Binnen de Europese Unie was er ruimte voor markt en moraal, maar macht werd toch al snel gezien als iets gevaarlijks en ouderwets.

De Russische inval op de Krim in 2014, geopolitieke spanningen met China, migratiestromen, de terugkeer van grenzen en vele andere voorbeelden tonen aan dat geopolitiek denken geen overbodige luxe is. Dat wil zeggen dat men moet nadenken en een publiek debat dient te voeren over zaken zoals macht, identiteit en territorium. De Russische inval februari jongstleden laat andermaal zien dat markt en moraal óók machtsfactoren kunnen zijn, maar dat zij niet voldoende zijn als andere actoren spelen volgens andere regels.

De Europese Unie en het denken in veel van de lidstaten laat de laatste jaren een kentering zien. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen noemde haar commissie bij aantreden dan ook een ‘geopolitieke commissie’. Die terugkeer van geopolitiek denken is sinds de Russische aanval van 24 februari 2022 geen keuzemogelijkheid meer, maar een noodzakelijkheid.

Om bij te dragen aan het publieke debat over de geopolitieke realiteit schrijft Centrum Èthos deze essaybundel. Daarin wordt niet simpelweg meegegaan met het populaire denken, maar worden mogelijkheden voor geopolitiek denken gewogen, wordt historisch bezien welke sporen er aanwezig zijn binnen de Europese Unie en wordt er genuanceerd gekeken naar een eigen plek in de wereld voor Europa.

Bijdragen in de bundel zijn er van Haroon Sheikh, Govert Buijs, Luuk van Middelaar, Monika Sie Dhian Ho, Frans-Paul van der Putten, Paul Scheffer, Trineke Palm, René Cuperus, Paul Timmers en Eelke de Jong.

In het najaar van 2022 wordt het geschrift gepubliceerd door Academische Uitgeverij Eburon en zal het gepresenteerd worden op een themabijeenkomst waar de auteurs met elkaar in debat gaan over de actuele geopolitieke ontwikkelingen.

Voor vragen en/of opmerkingen kunt u e-mailen naar centrum.ethos@vu.nl of bellen naar 0655817845.

Haroon Sheikh over de geopolitieke situatie en de oorlog in Oekraïne

Filosoof Haroon Sheikh, als senior wetenschapper verbonden aan de WRR en als bijzonder hoogleraar ‘Strategic Governance of Global Technologies’ verbonden aan de VU, was vandaag te gast in Bureau Buitenland op NPO Radio 1. In de aflevering stelt Sheikh dat Europa op zoek moet naar nieuwe allianties in de wereld en kritisch naar zichzelf moet durven kijken. Met presentator Tim de Wit spreekt hij verder over de sancties tegen Rusland, die lang niet door alle landen worden gesteund. Naast politieke motieven zijn er volgens Sheikh ook economische motieven en historische banden tussen Rusland en veel staten, waardoor velen de sancties niet steunen. Het westen is nu misschien meer verenigd, maar volgens de Chinese staatskrant is ook de isolatie groter dan ooit. Het is een goede reden na te denken over de kantelende wereldorde. Deze verschuiving betekent dat ons wereldbeeld uitgedaagd gaat worden. Een beter besef hoe er in andere culturen naar de wereld wordt gekeken is een eerste aanknopingspunt om die allianties te bewerkstelligen, aldus Sheikh.

Museum van de Democratie met Haroon Sheikh

Haroon Sheikh was 30 november te gast bij het programma De Nieuws BV op NPO Radio 1.

De stad Almere is toegevoegd aan de collectie van het Museum van de Democratie. Wetenschapper en filosoof Haroon Sheikh zette de stad bij. Niet omdat de stad verleden tijd is, maar omdat de stad symbool is voor de manier waarop wij als volk met het water omgaan en hoe dat onze democratie deels heeft gevormd.

Hoe dat ons heeft gevormd en hoe we dat vandaag de dag terug zien in onze maatschappij bespreekt Natasja Gibbs met Haroon Sheikh in De Nieuws BV.

Beluister hier het gesprek