Philosophie ist ihre Zeit in Gedanken erfaßt - Hegel

Centrum Èthos

...een centrum voor onderwijs, onderzoek en debat over maatschappelijke transformaties.

Èthos verzorgt rondetafelgesprekken, krantenartikelen, diverse evenementen en een masteropleiding waarin een bijdrage wordt geleverd aan een beter begrip van de culturele dimensie in complexe maatschappelijke en historische processen. Centrum Èthos denkt in dit kader mee over de gevolgen van globalisering en digitalisering in het bedrijfsleven, het maatschappelijk debat, economie en cultuur. Zij genereert multidisciplinaire, integrale normatieve analyses waarin wetenschappelijke inzichten en empirische kennis gecombineerd worden met praktische wijsheid.

Centrum Èthos is in 2014 opgericht en bestaat uit de volgende leden:

Ad Verbrugge

Meer informatie

Emanuel Rutten

Meer informatie

Govert Buijs

Meer informatie

Gabriël van den Brink

Meer informatie

Haroon Sheikh

Meer informatie

Jelle van Baardewijk

Meer informatie

Jessica van der Schalk

Meer informatie

Denkkader: de Dynamiek van Cultuur

Na de val van de muur in 1989 leek ‘het einde van de geschiedenis’ te zijn aangebroken en dacht menigeen dat we mondiaal afstevenden op een liberaal democratische samenleving. Economische verklarings- en sturingsmodellen van neoklassieke snit beginnen in deze periode steeds meer het bestuurlijke discours te bepalen. Grenzen werden geopend en ‘de markt’ – of wat er soms voor door moest gaan – werd omarmd als een vitaliserende organisatievorm voor allerlei maatschappelijke sectoren. Met de razendsnelle ontwikkeling van ICT-techniek en de mondiale opmars van internet bleek dit proces van ‘ontgrenzing’ nog eens een extra versnelling te krijgen. De wereld kwam online en globalisering werd het nieuwe toverwoord.

Inmiddels zijn mondiaal de twijfels over dit proces aanzienlijk toegenomen. Het blijkt allerlei krachten op te roepen en een stuk ingewikkelder te zijn dan aanvankelijk werd aangenomen. Gangbare politieke categorieën en ideologische uitgangspunten staan ter discussie – in binnen- en buitenland. Een ding is wel duidelijk geworden: een louter kwantitatieve en/of economische horizon schiet te kort om complexe maatschappelijke en historische processen te begrijpen en te sturen. Deze complexiteit houdt verband met wat we op zowel micro- als macroniveau ook wel de ‘dynamiek van cultuur’ kunnen noemen; van gezins- , school-, en bedrijfscultuur tot religieuze cultuur en landscultuur. In zijn monumentale studie The information Age benadrukt de socioloog Emanuel Castells het grote belang van cultuur voor de mondiale dynamiek van de 21e eeuw; en dan met name de daarin schuilgaande dimensie van betekenis, zin en moraliteit. De laatste jaren wordt bovendien steeds duidelijker dat het genoemde proces van globalisering niet impliceert dat natiestaten, regio’s en andere ‘lokale grootheden’ onbeduidend zijn geworden in het wereldgebeuren. In tegendeel, zij blijken juist hernieuwd aan betekenis te winnen; wat sommige sociologen er ook wel toe heeft verleid van glocalisering te spreken.

Dit proces van glocalisering maakt het begrijpen, beschrijven en sturen van maatschappelijke transformaties op grote én kleine schaal een stuk lastiger, maar ook interessanter. Daarbij speelt steeds de genoemde culturele factor een belangrijke rol: de gebruiken en omgangsvormen tussen mensen, de taal die zij spreken, de institutionele inbedding van hun leven, de betekenis, zin en normativiteit die hen drijft, de verwoording en (symbolische) verbeelding ervan in traditionele en moderne media enzovoorts. Kennis van deze culturele dimensie van maatschappelijke verhoudingen heeft uitdrukkelijk ook een praktische relevantie. Dat geldt ook voor een adequaat begrip van het economisch leven zelf (zoals ook de econoom Keynes al heeft benadrukt). Bestuur en beleid dienen rekening te houden met deze dimensie wil men het contact met anderen – en wat hen bezig houdt – niet verliezen. Voor een goed begrip daarvan is een multidisciplinaire, integrale analyse geboden waarin tevens ruimte is voor normatieve afwegingen. Algemene theoretische kennis dient daarbij gepaard te gaan met meer praktische kennis van lokale contexten. Van oudsher is de filosofie de academische discipline waarin deze integrale normatieve analyse plaatsvindt en wetenschappelijke inzichten en empirische kennis gecombineerd worden met praktische wijsheid.